Chào mào là loài dễ bắt đầu nhất trong các loài chim cảnh phổ biến ở Việt Nam: ăn tạp hơn chích chòe, khoẻ hơn vành khuyên, và không đòi chỗ ở khắt khe như họa mi.
Nhưng có một sai lầm mà gần như người mới nào cũng mắc, và nó tốn nhất.
Đừng bắt đầu bằng chim bổi
Chim bổi — chim trưởng thành bắt ngoài tự nhiên — rẻ hơn nhiều, và đó là toàn bộ lý do người mới chọn nó.
Vấn đề là chim bổi mất một năm trở lên để thuần, tuần đầu có tỉ lệ chết cao vì nó chưa biết ăn cám, và trong lúc đó nó lao vào nan lồng đến sứt trán. Người mới thường không nhận ra chim đang không ăn cho tới khi nó nằm dưới đáy lồng vào ngày thứ ba.
Với người lần đầu, con chim đã thuần, đã ăn cám, đã hót đắt hơn nhiều lần nhưng gần như chắc chắn sống, và bạn học được cách chăm trên một con chim không ở trạng thái khủng hoảng.
Nuôi bổi là việc để sau, khi bạn đã biết một con chim khoẻ trông thế nào.
Cần mua gì trước khi mang chim về
Lồng — mua lồng rộng hơn mức tối thiểu. Lồng chật là nguyên nhân của gãy lông đuôi và của chim bồn chồn.
Cầu đậu bằng cành cây thật, ít nhất hai cái khác đường kính, đặt ở hai độ cao. Cầu tròn nhẵn bán kèm lồng là nguyên nhân chính của ké chân — bỏ nó đi ngay.
Ba cóng: cám, nước, hoa quả.
Khay tắm rộng và nông.
Áo lồng — cần thật, không phải phụ kiện. Nó là công cụ chính để chim bớt hoảng.
Cám — mua loại cửa hàng đang cho con chim đó ăn, hỏi rõ tên. Đổi cám ngay khi vừa mang về là cách chắc chắn gây rối tiêu hoá.
Một lồng nhỏ thứ hai. Món này người mới không nghĩ tới và nó là món có ích nhất: dùng để cách ly chim mới, cách ly chim ốm, và giữ chim trong lúc rửa lồng.
Chọn con nào
Nhìn ba thứ, theo thứ tự:
Tư thế. Chim khoẻ đứng thẳng, nhanh, hay co một chân lên khi nghỉ. Con đứng cả hai chân suốt, thân thấp, xù lông là con đang có vấn đề.
Bộ lông. Phẳng, bóng, sát người. Lông xơ hoặc dựng là dấu hiệu chim nuôi kém hoặc đang ốm.
Phản ứng. Chim để ý tới bạn, quay đầu, di chuyển. Chim đứng im mặc kệ người lại gần là chim đã yếu.
Hỏi thêm hai câu: con này ăn cám gì, và đã ở đây bao lâu. Chim mới về hàng hôm qua thì bạn đang mua rủi ro của người bán.
Ba tháng đầu
Tuần 1 — trùm áo lồng ba mặt, treo chỗ yên tĩnh cao ngang tầm mắt trở lên. Thay nước, thay thức ăn, đi ra. Không tắm, không chuyển lồng, không mời người tới xem.
Tuần 2–4 — mở áo lồng dần. Bắt đầu cho tắm khi chim đã ăn ổn định. Cho sâu bằng tay qua nan lồng, mỗi ngày cùng một giờ.
Tháng 2–3 — chim bắt đầu hót lại. Đưa vào lịch hằng ngày: phơi nắng sớm, tắm, dọn đáy lồng.
Chim im lặng vài tuần sau khi mua là bình thường, không phải bạn mua nhầm.
Lịch hằng ngày
- Sáng sớm: thay nước, thêm cám, cho hoa quả và vài con sâu
- Giữa buổi sáng: phơi nắng nửa tiếng đến một tiếng, có chỗ râm để chim tự chọn
- Trưa: cho tắm nếu trời nắng, lấy khay ra sau khi tắm xong
- Chiều: bỏ hoa quả thừa, gạt phân trên cầu
- Tối: trùm áo lồng cho chim ngủ trong bóng tối
Hằng tuần thêm: rửa cóng bằng nước nóng, cạo cầu đậu, thay giấy lót đáy.
Bốn sai lầm tốn nhất của năm đầu
Đổi cám đột ngột. Nguyên nhân rối tiêu hoá phổ biến nhất. Đổi trong bảy ngày.
Phơi nắng trưa. Chim không có tuyến mồ hôi. Vài chục phút nắng gắt có thể giết một con chim khoẻ.
Tắm chiều muộn. Chim ướt qua đêm mất nhiệt rất nhanh.
Nuôi chỉ bằng cám. Chào mào ngoài tự nhiên ăn quả và côn trùng. Chim chỉ ăn cám thì sống nhưng lông xỉn và ít hót.
Về "lửa"
Bạn sẽ nghe rất nhiều về chuyện làm chim căng lửa, và nhiều mẹo ép nhanh. Với năm đầu, câu trả lời thực tế là: những thứ có tác dụng thật đều chậm và không hấp dẫn — đủ côn trùng, đủ nắng sớm, ngủ đủ trong bóng tối, chỗ ở ổn định, và thời gian.
Những cách ép nhanh thường đổi một đợt sung ngắn lấy một con chim rối tiêu hoá và thay lông thất thường sau đó.
Trước khi mua
Tìm hiểu loài mình định nuôi có nằm trong danh mục được bảo vệ hay không, và mua từ nguồn rõ ràng. Đây là phần dễ bỏ qua nhất và là phần duy nhất mà hậu quả không rơi vào con chim.