"Bổi" là chim trưởng thành bắt ngoài tự nhiên, chưa quen người và chưa quen lồng. Nó khác hẳn chim nuôi từ non ở một điểm quyết định: nó đã biết thế giới bên ngoài trông thế nào, và mọi phản xạ của nó là phản xạ của một con vật đang bị nhốt.
Vì vậy nuôi bổi không phải việc dạy, mà là việc chờ — có phương pháp.
Tuần đầu: giữ cho nó sống
Đây là giai đoạn nguy hiểm nhất, và số chim chết chủ yếu rơi vào đây. Ba nguyên nhân:
Không ăn. Con chim bổi chưa biết cóng cám là thức ăn. Nó có thể nhịn cho tới khi kiệt.
Lao vào nan lồng. Trán tróc, mỏ sứt, lông đuôi gãy, và quan trọng hơn là kiệt sức.
Căng thẳng. Chim bị nhìn, bị chạm, bị di chuyển liên tục thì hệ miễn dịch sụt và mọi bệnh tiềm ẩn bùng lên.
Việc cần làm trong tuần đầu, theo thứ tự quan trọng:
- Trùm áo lồng gần kín, chừa một khe hẹp. Treo chỗ yên tĩnh, không có người qua lại, không có mèo.
- Để sẵn thứ nó chắc chắn ăn: chuối chín, đu đủ, cà chua, và sâu quy. Đừng bắt đầu bằng cám khô.
- Nước sạch, thay hằng ngày.
- Đừng nhìn lâu, đừng chạm, đừng chuyển lồng.
Việc duy nhất bạn nên làm mỗi ngày là thay thức ăn nước uống, nhanh, và đi ra.
Tháng đầu: tập cám và mở dần áo lồng
Sau khi chim chịu ăn hoa quả đều, bắt đầu bắc cầu sang cám: trộn cám vào hoa quả nghiền, mỗi ngày tăng phần cám lên một chút, và luôn để một cóng cám khô riêng bên cạnh.
Nhận biết chim đã ăn cám thật bằng phân — phân đặc thành khuôn thay vì loãng và có màu quả.
Song song, mở áo lồng dần. Mỗi vài ngày kéo ra thêm một chút. Nếu chim bay hoảng trở lại thì lùi lại mức cũ vài ngày rồi thử tiếp — không có lịch cố định, chỉ có phản ứng của con chim.
Chỗ treo: ngang tầm mắt người trở lên. Chim đậu thấp hơn tầm mắt của mọi thứ xung quanh thì lúc nào cũng ở thế bị nhìn xuống, và nó không xuống căng thẳng được.
Tháng thứ hai đến thứ ba: quen người
Đây là giai đoạn con chim học rằng người đến gần nghĩa là có ăn, chứ không nghĩa là nguy hiểm.
Cách làm hiệu quả nhất là cho sâu bằng tay qua nan lồng, mỗi ngày, cùng một giờ. Ban đầu nó sẽ không lại gần; cứ để sâu vào cóng rồi đi ra. Dần dần khoảng cách nó chịu được sẽ ngắn lại.
Nói chuyện nhẹ khi lại gần thay vì im lặng đến bất ngờ. Chim phản ứng với cái đột ngột nhiều hơn với cái ồn.
Trong giai đoạn này chim bắt đầu hót lại. Đó là chỉ dấu tốt nhất cho biết nó đã thấy tương đối an toàn — một con chim đang sợ thì không hót.
Những việc không nên vội
Đừng cho tắm trong tuần đầu. Đợi chim ăn ổn định.
Đừng mang đi dượt sớm. Chim bổi chưa thuần mang ra chỗ đông chim và đông người thường hoảng, và một lần hoảng nặng có thể kéo lùi vài tuần.
Đừng đổi lồng liên tục. Mỗi lần đổi là một lần bắt chim và một lần làm lại từ đầu chuyện quen chỗ.
Đừng treo cạnh chim đã thuần đang căng lửa trong giai đoạn đầu. Con chim đang yếu bị con khác ép thì càng nép.
Ngược lại, treo gần một con chim thuần hiền lại có ích: con bổi học cách ăn cám và cách tắm bằng cách nhìn.
Mốc thời gian thực tế
Người nuôi lâu năm thường nói chào mào bổi cần một năm trở lên để thật sự thuần và có lửa ổn định. Ba tháng đầu chỉ là phần để con chim sống được, ăn được cám, và thôi lao vào nan.
Nếu bạn muốn một con chim hót ngay trong tháng đầu thì bổi không phải lựa chọn — chim đã thuần bán sẵn hợp hơn, dù đắt hơn.
Một lưu ý về pháp lý và về nguồn chim
Không phải loài chim nào cũng được phép bẫy và nuôi. Trước khi mua chim bổi, nên tìm hiểu loài đó có nằm trong danh mục được bảo vệ hay không, và nên mua từ nguồn rõ ràng. Đây là phần người nuôi hay bỏ qua, và nó là phần duy nhất trong bài này mà hậu quả không rơi vào con chim.