Cho chào mào đẻ trong lồng là việc nhiều người thử và ít người thành công ở lần đầu. Nguyên nhân gần như luôn nằm ở điều kiện, không nằm ở con chim: một cặp khoẻ, đúng tuổi, trong một cái lồng chật và một chỗ treo có người qua lại thì sẽ không đẻ, và không có loại thức ăn nào sửa được điều đó.
Điều kiện tối thiểu
Lồng đủ rộng. Đây là ràng buộc đầu tiên và là chỗ hay bỏ qua nhất. Lồng nuôi hót thông thường quá nhỏ cho một cặp sinh sản. Cần lồng rộng theo bề ngang để hai con có thể tránh nhau khi cần — con mái bị con trống ép liên tục trong một không gian chật sẽ không vào tổ.
Chỗ khuất. Trong lồng phải có một góc mà con mái ngồi tổ không bị nhìn thấy từ mọi phía. Che một mặt lồng bằng vật liệu cứng hoặc đặt tổ vào góc có cành lá che.
Yên tĩnh và ổn định. Không di chuyển lồng, không đổi chỗ treo, hạn chế người lại gần. Đây là điều kiện khó đáp ứng nhất trong nhà phố, và là nguyên nhân bỏ tổ phổ biến nhất.
Không có lồng chim khác trong tầm nhìn. Một con trống khác nhìn thấy được sẽ làm con trống trong cặp lo giữ lãnh thổ thay vì nuôi con.
Lồng đẻ
Bố trí thường dùng:
- Nhiều cành đậu ở các độ cao khác nhau, để con mái có đường lui
- Một giá đỡ tổ đặt cao, ở góc khuất nhất
- Vật liệu làm tổ để sẵn — xơ dừa, cỏ khô, rễ cây nhỏ, sợi bao tải bỏ rối một góc lồng
- Cóng nước tắm riêng, vì chim ấp vẫn tắm
Đừng đặt tổ làm sẵn rồi ép chim dùng. Nhiều cặp làm tổ tốt hơn nếu bạn chỉ để vật liệu và một cái giá đỡ, để chúng tự xây.
Ghép đôi
Không phải hai con chào mào nào cũng thành một cặp. Chim đã trưởng thành và đã quen sống một mình thường đánh nhau khi nhốt chung đột ngột.
Cách người nuôi hay làm là nhốt hai lồng cạnh nhau vài tuần cho quen mặt, quan sát phản ứng, rồi mới thả chung. Dấu hiệu tốt: hai con đậu gần nhau qua nan lồng, con trống hót hướng về con mái thay vì xù lông.
Dấu hiệu phải tách ngay: đuổi nhau liên tục, một con nép ở đáy lồng, lông đuôi gãy.
Tuổi
Chim quá non không đẻ, và chim mới bẫy về thì gần như chắc chắn không. Người nuôi thường dùng chim đã thuần, đã qua ít nhất một mùa thay lông ổn định trong lồng.
Đây cũng là lý do nuôi sinh sản thường bắt đầu từ chim nuôi từ nhỏ chứ không từ chim bổi.
Thức ăn
Đây là phần thay đổi rõ rệt nhất so với ngày thường.
Trước mùa đẻ, tăng dần côn trùng và bổ sung canxi — nang mực, bột vỏ sò để sẵn trong lồng. Con mái tạo trứng cần canxi, và thiếu canxi cho ra trứng vỏ mỏng hoặc chim mái kiệt.
Trong lúc nuôi con, chào mào bố mẹ mớm gần như hoàn toàn bằng côn trùng. Nếu trong lồng không có đủ sâu, dế, cào cào thì chim con chết đói dù cóng cám đầy. Đây là chỗ nhiều người thất bại ở lứa đầu.
Lượng côn trùng cần trong giai đoạn này lớn hơn nhiều so với hình dung ban đầu — nếu bạn không nuôi được sâu hoặc dế tại nhà thì rất khó chủ động.
Trong lúc ấp và nuôi con
Đừng soi tổ. Mỗi lần vạch tổ ra xem là một lần con mái cân nhắc bỏ. Nếu phải kiểm, làm rất nhanh, một lần, vào lúc chim không có trong tổ.
Đừng dọn lồng kỹ. Giảm việc xuống mức tối thiểu: thay nước, thêm thức ăn, đi ra.
Đừng bắt chim. Không vì lý do gì.
Vì sao phần lớn cặp không đẻ
Xếp theo thứ tự hay gặp:
- Lồng quá nhỏ
- Chỗ treo có người hoặc vật nuôi qua lại
- Không có chỗ khuất trong lồng
- Có chim khác trong tầm nhìn
- Cặp chưa thật sự hợp nhau
- Thiếu côn trùng trong khẩu phần trước mùa
Bốn cái đầu là chuyện bố trí, và chúng chiếm phần lớn.
Bỏ tổ
Chim bỏ trứng hoặc bỏ con non là chuyện xảy ra, kể cả với cặp đã đẻ tốt lứa trước. Nguyên nhân thường là một sự cố cụ thể: có người lại gần, có mèo, lồng bị di chuyển, hoặc thiếu thức ăn đúng lúc chim con đòi nhiều nhất.
Nếu chim con bị bỏ và bạn quyết định nuôi tay, quy trình bón nằm ở bài riêng — nhưng cần nói thẳng là tỉ lệ sống thấp hơn nhiều so với để bố mẹ nuôi, nhất là ở những ngày đầu.
Một lưu ý về pháp lý
Nuôi sinh sản trong nhà và mua bán chim là hai chuyện khác nhau về mặt quy định. Trước khi tính đến chuyện gây đàn, nên tìm hiểu quy định hiện hành với loài mình nuôi.