Nuôi tay một con chim non mới nở là việc lặp lại nhiều lần trong ngày, mỗi lần rất ngắn, và gần như mọi thứ có thể hỏng đều hỏng ở phần kỹ thuật chứ không ở phần công thức.
Nhịp bón theo tuổi
Chim non chưa mở mắt có diều nhỏ và tiêu hoá nhanh. Ở giai đoạn đó, khoảng cách giữa hai lần bón thường là 30 đến 45 phút, từ sáng sớm đến khi trời tối.
Càng lớn thì diều càng chứa được nhiều và khoảng cách càng giãn ra:
- chưa mở mắt: 30–45 phút một lần
- đã mở mắt, bắt đầu mọc lông ống: khoảng 1 tiếng
- đã kín lông, bắt đầu nhảy: 1,5–2 tiếng
- đã tự mổ được một phần: 3–4 tiếng, kèm thức ăn để sẵn trong lồng
Ban đêm không bón. Trong tự nhiên chim bố mẹ cũng ngừng khi trời tối, và bộ máy tiêu hoá của chim non cần khoảng nghỉ đó. Bón đêm là cách làm diều chua.
Nhìn cái diều, đừng đếm thìa
Cái diều là túi chứa nằm ngay dưới da ở gốc cổ, hơi lệch sang bên phải. Ở chim non chưa mọc lông, nó nhìn thấy được: một chỗ phồng lên, hơi trong, đổi hình rõ rệt trước và sau khi ăn.
Nguyên tắc duy nhất cần nhớ: bón đến khi diều căng vừa, rồi dừng. Căng vừa nghĩa là nó phồng tròn nhưng da không bóng và không căng như bong bóng.
Và quan trọng hơn: lần bón sau chỉ bắt đầu khi diều đã xẹp gần hết. Nếu đến giờ mà diều vẫn còn nguyên thức ăn của lần trước, đừng bón thêm — đó là dấu hiệu tiêu hoá đang chậm lại, và chồng thêm thức ăn lên trên chỉ làm nó tệ hơn.
Độ đặc của cám
Đây là chỗ hay sai nhất.
Cám cho chim mới nở pha loãng, chảy thành dòng khi nhấc que lên. Chim ở tuổi này lấy phần lớn nước từ thức ăn, nên cám đặc là vừa thiếu nước vừa khó nuốt.
Càng lớn thì pha càng đặc dần, đến giai đoạn kín lông thì đặc như hồ, không chảy nữa. Chim lớn ăn cám quá loãng sẽ đi phân lỏng và ướt lông bụng.
Nhiệt độ: ấm tay, không nóng. Nhỏ một giọt lên mu bàn tay — phải cảm thấy ấm mà không có cảm giác rát. Cám nguội chim thường không chịu nuốt.
Pha đến đâu bón đến đó. Cám pha sẵn để hàng giờ trong thời tiết nóng hỏng rất nhanh, và bạn không nhìn thấy được điều đó.
Ba lỗi làm sặc
Sặc là nguyên nhân chết đột ngột phổ biến nhất khi nuôi tay, và nó xảy ra trong một giây.
Bơm bằng xilanh vào miệng chim đang không há. Chim há mỏ đòi ăn thì đường thở đóng lại đúng lúc nuốt. Chim bị nhét thức ăn khi không sẵn sàng thì không có phản xạ đó. Chỉ bón khi nó tự há.
Đưa thức ăn quá sâu và quá nhanh. Đặt thức ăn vào phần trong của mỏ rồi để con chim tự nuốt. Đừng đẩy xuống cổ họng.
Cho ăn lúc chim lạnh. Chim non dưới nhiệt độ cần thiết thì gần như ngừng tiêu hoá. Bón cho một con chim lạnh là đổ thức ăn vào một cái diều sẽ không rỗng ra. Ủ ấm trước, bón sau.
Dấu hiệu sặc: chim lắc đầu, có bọt hoặc cám trào ra lỗ mũi, thở khò. Nếu thấy, ngừng ngay, dốc nhẹ đầu chim xuống, lau sạch mũi, và để yên.
Vệ sinh không phải chuyện phụ
Sau mỗi lần bón, lau sạch cám dính quanh mỏ và trên lông. Cám khô lại thành mảng cứng, kéo lông, và là chỗ vi khuẩn phát triển.
Thay lót tổ mỗi ngày. Chim non đi phân rất nhiều, và trong tổ tự nhiên thì chim bố mẹ tha phân đi — ở đây bạn phải làm việc đó.
Khi nào chim bắt đầu tự ăn
Thường là sau khi kín lông và bắt đầu nhảy được, con chim sẽ mổ thử vào thứ để trước mặt. Đặt sẵn một đĩa cám ẩm và vài con sâu nhỏ trong lồng từ trước lúc đó — nó cần vài ngày mổ thử trước khi ăn được thật.
Đừng ngừng bón khi thấy nó mổ. Giai đoạn chuyển tiếp là lúc chim dễ sụt cân nhất: nó đã mất hứng thú đòi ăn nhưng chưa ăn đủ cho mình. Giảm dần số lần bón trong một đến hai tuần, và theo dõi lườn.