Vành khuyên là con chim nhỏ nhất trong đám chim cảnh phổ biến ở Việt Nam, và cái nhỏ đó là toàn bộ vấn đề. Nó gần như không có dự trữ. Một con chào mào bỏ ăn một ngày thì gầy đi; một con khuyên bỏ ăn một ngày có thể chết.
Nên mười ngày đầu sau khi mang về không phải giai đoạn "cho quen lồng". Nó là giai đoạn giữ cho con chim ăn đủ trong lúc nó đang sợ.
Hai loại khuyên, hai cách xử lý khác hẳn
Người bán thường không nói rõ, nhưng con chim bạn mang về thuộc một trong hai loại:
Khuyên đã thuần, đã biết ăn cám. Nó ăn ngay trong ngày đầu hoặc ngày thứ hai. Việc của bạn chỉ là đừng làm nó hoảng.
Khuyên bổi — mới bẫy, chỉ biết ăn hoa quả và côn trùng. Nó nhìn cóng cám như nhìn một thứ không phải thức ăn. Nếu bạn treo lồng lên rồi để đấy, nó sẽ ăn hết mấy miếng chuối, rồi nhịn, rồi chết vào ngày thứ ba hoặc thứ tư — thường là đột ngột, sáng ra thấy nằm dưới đáy lồng.
Nếu không chắc con chim thuộc loại nào, cứ coi như nó là bổi. Cách xử lý cho bổi không hại gì con đã thuần.
Tập ăn cám: bắc cầu bằng hoa quả
Cách làm phổ biến và có hiệu quả là trộn dần, chứ không đổi đột ngột.
Ngày đầu: một cóng chuối chín nghiền, và trộn vào đó một chút cám — ít thôi, đủ để cám dính vào chuối. Đặt một cóng cám khô riêng ngay bên cạnh.
Mỗi ngày tăng tỉ lệ cám trong hỗn hợp lên một chút và giảm chuối đi một chút. Đến khoảng ngày thứ bảy đến thứ mười, phần lớn con chim đã ăn thẳng cóng cám khô.
Dấu hiệu để biết nó đã ăn cám thật: phân đổi. Phân chim ăn hoa quả loãng, nhiều nước, màu theo màu quả. Phân chim ăn cám đặc hơn, thành khuôn, có phần trắng rõ rệt.
Đừng tin vào việc "cám trong cóng vơi đi". Khuyên có thói quen bới cám ra ngoài, và cóng vơi thường là cám rơi xuống đáy lồng chứ không phải cám vào bụng chim.
Cho ăn côn trùng trong suốt giai đoạn này
Sâu quy vài con mỗi ngày, hoặc dế nhỏ. Việc này có hai tác dụng: nó là thứ con chim chắc chắn ăn, nên bạn có một mức đạm sàn không phụ thuộc chuyện nó có chịu cám hay chưa; và nó là cách nhanh nhất để chim quen với việc bạn lại gần lồng.
Trùm lồng, và trùm bao nhiêu
Một con chim vừa bị bắt, vừa bị nhốt, vừa bị chở đi, đang ở trạng thái sẵn sàng lao vào nan lồng. Khuyên bay hoảng trong lồng nhỏ rất dễ gãy lông đuôi, tróc trán, và tự làm mình kiệt sức.
Cách hạ chuyện đó xuống là trùm áo lồng ba mặt và nóc, chừa lại một mặt.
Mặt chừa quay ra chỗ có ánh sáng nhưng không có người qua lại liên tục. Con chim vẫn thấy đường ăn, vẫn có một hướng để nhìn, nhưng không bị bao vây bốn phía bởi chuyển động.
Mỗi ngày kéo áo lồng ra thêm một chút. Đến khoảng tuần thứ hai đến thứ ba thì hầu hết con chim chịu được lồng mở hẳn.
Treo lồng ở độ cao ngang tầm mắt người hoặc cao hơn. Đặt thấp là để con chim ở đúng vị trí mà mọi thứ đều nhìn xuống nó.
Ba dấu hiệu chim đang kiệt
Cần nhìn thấy trước khi quá muộn:
- Xù lông và nhắm mắt giữa ban ngày. Chim khoẻ có lúc nghỉ, nhưng nó vẫn mở mắt và vẫn phản ứng khi có người tới.
- Đứng bằng hai chân liên tục. Chim thoải mái hay co một chân lên. Con đứng cả hai chân suốt, thân thấp, là con đang cố giữ thăng bằng.
- Ngực lép. Sờ nhẹ dọc lườn: xương lườn nổi rõ như một sống dao là chim đã sụt cân đáng kể.
Thấy hai trong ba dấu hiệu này thì bỏ hết chuyện tập cám sang một bên, cho ăn thứ nó chắc chắn ăn — chuối, sâu — và giữ ấm.
Nước
Cóng nước thay mỗi ngày, không phải mỗi hai ba ngày. Khuyên nhúng mỏ dính cám và dính hoa quả vào nước liên tục, nên nước đục rất nhanh, và nước đục trong thời tiết nóng là chỗ vi khuẩn sinh sôi.
Tuần đầu chưa cần cho tắm. Đợi con chim ăn ổn định rồi mới tính đến chuyện đó.