Người nuôi hay nghĩ chim tắm để cho sạch. Thực ra nó tắm để chỉnh lông: làm ướt lông, rồi rỉa lại từng chiếc, kéo các sợi lông móc vào nhau cho phẳng, và trải lớp dầu từ tuyến ở gốc đuôi ra khắp bộ lông.
Hiểu như vậy thì mấy chuyện sau tự sáng ra: vì sao chim tắm rất ngắn nhưng rỉa lông rất lâu sau đó, vì sao chim đang thay lông tắm nhiều hơn, và vì sao một con chim đủ nước tắm thì bộ lông bóng hơn hẳn.
Bao lâu một lần
Chim khoẻ ở khí hậu Việt Nam thường tắm được hằng ngày hoặc cách ngày trong mùa nóng. Mùa lạnh hoặc những ngày gió mùa, giãn ra hai đến ba ngày một lần và chọn ngày có nắng.
Đừng ép theo lịch. Chim biết khi nào nó muốn tắm. Việc của người nuôi là có sẵn nước cho nó chọn, chứ không phải bắt nó tắm đủ số lần.
Có mấy trường hợp nên hoãn:
- chim đang ốm, khò khè, hoặc xù lông
- chim non chưa kín lông
- chim mới mua về, còn hoảng — đợi nó ăn ổn định đã
- ngày trời lạnh và không có nắng
Giờ tắm
Nguyên tắc: tắm xong phải còn đủ thời gian và đủ nắng để khô hẳn.
Khung giờ người nuôi hay dùng là buổi sáng muộn đến trưa. Lúc đó nắng đã lên, chim tắm xong còn cả buổi để rỉa và khô.
Tránh tắm chiều muộn. Chim ướt vào ban đêm mất nhiệt rất nhanh, và đây là một trong những nguyên nhân làm chim cảm sau khi chủ nó vừa làm một việc tưởng là tốt.
Nước và khay
Nông, không sâu. Mức nước chỉ nên ngập tới quãng khớp chân — chim phải đứng được vững trong khay. Chim không bơi, và nước sâu làm nó không dám xuống.
Rộng hơn là quan trọng hơn sâu. Khay rộng cho chim đủ chỗ vẫy cánh.
Nước mát, không lạnh buốt và không ấm. Nước máy để ra ngoài một lúc là được. Không pha muối, không pha thuốc, trừ khi có người có chuyên môn chỉ định cụ thể.
Thay nước mỗi lần tắm. Nước tắm sau một con chim là nước có phân, cám và bụi lông.
Chim không chịu tắm thì làm sao
Rất hay gặp ở chim mới về. Vài cách người nuôi dùng:
Đặt khay rồi để yên. Đừng đứng nhìn. Nhiều con chỉ tắm khi không có ai trong tầm mắt. Đặt khay vào, đi chỗ khác nửa tiếng.
Cho tắm cạnh một con đã biết tắm. Chim học bằng cách nhìn con khác, và cách này hiệu quả hơn mọi cách dụ.
Phun sương nhẹ. Bình xịt để chế độ sương mịn nhất, xịt lên cao cho nước rơi xuống như mưa, không xịt thẳng vào chim. Nhiều con đang không chịu khay lại chịu mưa.
Đặt khay vào đúng giờ mọi ngày. Chim quen nhịp rất nhanh.
Đừng nhúng chim vào nước. Nó không dạy được gì, và nó làm con chim sợ cả người lẫn nước.
Sau khi tắm
Lấy khay ra ngay sau khi chim tắm xong, để nó không tắm lại lần nữa rồi ngồi ướt.
Treo lồng ở chỗ có nắng nhẹ và kín gió. Hai điều kiện này phải có cả hai: nắng mà lộng gió thì chim vẫn lạnh, kín gió mà tối om thì lâu khô.
Không phơi nắng gắt giữa trưa. Chim ướt dưới nắng gắt là chuyện khác hẳn với chim ướt dưới nắng sớm.
Trong lúc chim rỉa lông, để yên. Đó là phần quan trọng nhất của cả việc tắm.
Tắm nắng không thay được tắm nước
Hai việc khác nhau. Nắng giúp chim tổng hợp vitamin và giúp diệt bớt ký sinh; nước giúp chỉnh lông. Chim chỉ phơi nắng mà không được tắm lâu ngày thì lông khô, xơ, và dễ gãy.
Dấu hiệu chim đang thiếu tắm
- lông xỉn, không bóng, các sợi lông đuôi tách nhau ra thành hình răng lược
- chim rỉa rất nhiều nhưng lông không phẳng lại
- vảy chân khô và dựng
Nếu thấy những dấu hiệu này ở một con chim vẫn ăn tốt và vẫn hót, thứ cần xem lại thường không phải cám mà là nước.