Phơi nắng là việc chăm sóc rẻ nhất và cũng là việc dễ làm chết chim nhất, vì hai đầu của nó rất gần nhau. Nắng sớm vài chục phút có ích rõ rệt; nắng trưa vài chục phút có thể giết một con chim khoẻ.
Lý do nằm ở chỗ chim không có tuyến mồ hôi. Cách hạ nhiệt duy nhất của nó là thở, và cách đó hiệu quả kém. Một cái lồng kim loại treo giữa nắng còn hấp nhiệt và biến thành cái lò.
Nắng làm được gì
- giúp chim tổng hợp vitamin D, thứ cần cho hấp thu canxi và cho xương
- làm khô lông sau khi tắm và giúp chim rỉa lông
- hạn chế ký sinh ngoài da và làm khô các khe lồng ẩm
- ảnh hưởng đến nhịp sinh học: chim được nắng đều thường hót đều hơn và thay lông đúng mùa hơn
Không thứ nào trong số đó đòi hỏi nắng gắt. Nắng nghiêng buổi sớm là đủ.
Giờ và thời lượng
Khung giờ hợp lý ở Việt Nam là từ lúc mặt trời lên đến khoảng giữa buổi sáng, tuỳ mùa và tuỳ vùng. Cái cần nhìn không phải đồng hồ mà là góc nắng: nắng còn nghiêng, bóng còn dài, và đứng ngoài nắng vẫn thấy dễ chịu.
Thời lượng thường dùng là khoảng nửa tiếng đến một tiếng, tăng dần với chim chưa quen. Chim mới về hoặc chim lâu nay ở trong nhà thì bắt đầu bằng mười lăm phút.
Với chim đang ốm, chim non chưa kín lông, hoặc chim vừa qua đợt bệnh: rút ngắn, và chỉ phơi nắng rất sớm.
Ba điều kiện bắt buộc
Một — luôn có bóng râm trong lồng.
Che một phần lồng bằng áo lồng hoặc đặt lồng sao cho một phía có bóng. Con chim tự biết khi nào nó cần vào bóng, và nó làm việc đó tốt hơn bất kỳ ai canh giờ hộ. Đây cũng là cách bảo hiểm cho những lần bạn quên mất thời gian.
Có một cái bẫy ở đây: che nửa lồng thì bóng dịch chuyển theo mặt trời. Cái bóng bạn tạo lúc bảy giờ có thể biến mất lúc tám giờ rưỡi. Nên vẫn phải nhìn lại.
Hai — luôn có nước uống. Không mang lồng ra nắng mà bỏ cóng nước lại trong nhà. Chuyện này xảy ra nhiều hơn người ta nghĩ, thường là khi dùng lồng phơi riêng.
Ba — không bỏ đi và quên. Đây là nguyên nhân số một của tai nạn phơi nắng. Đặt báo thức nếu cần.
Dấu hiệu chim đang quá nóng
- há mỏ thở, có khi thấy rung ở cổ
- giang nhẹ cánh ra khỏi thân, để hở phần dưới cánh
- đứng im, lông ép sát người thay vì xù
Thấy những dấu hiệu này thì đưa vào bóng râm ngay, chỗ thoáng, và để chim uống. Đừng nhúng chim vào nước lạnh.
Cần nói rõ một điều: há mỏ thở khi nắng nóng và há mỏ thở do bệnh hô hấp trông giống nhau. Nếu chim há mỏ trong bóng râm, buổi tối, hoặc lúc trời mát thì đó không phải chuyện nhiệt độ, và bài này không áp dụng.
Vị trí treo
Tránh những chỗ sau, kể cả trong khung giờ an toàn:
- sân bê tông hoặc mái tôn — hắt nhiệt lên rất mạnh
- sát tường hướng tây — tường tích nhiệt và toả lại cả buổi chiều
- trong ô kính hoặc sau cửa kính — kính chặn phần tia có ích nhưng vẫn giữ nhiệt, nên chim vừa nóng vừa không được lợi gì
- chỗ mèo hoặc chuột lên tới được
Chỗ tốt nhất thường là ngoài hiên, ngoài ban công có mái một phần, hoặc dưới tán cây thưa.
Mùa mưa và những ngày không có nắng
Không cần cố. Chim thiếu nắng vài ngày không sao. Nếu cả tuần âm u thì chú ý phần thức ăn nhiều hơn — hoa quả, côn trùng, và cám có bổ sung vitamin.
Đèn phơi chim chuyên dụng có tồn tại, nhưng với khí hậu Việt Nam thì hiếm khi cần. Đèn bàn thường và đèn LED chiếu sáng thì không thay thế được nắng cho mục đích này.