Chào mào, chích chòe, họa mi và vành khuyên đều cần côn trùng, và ba trong bốn loài đó cần chúng hằng ngày chứ không phải như phần thưởng. Mua theo bữa thì đắt, hay hết, và bạn không biết con sâu đó đã ăn gì.
Nuôi tại nhà giải quyết cả ba, và không khó như nó nghe.
Vì sao con sâu ăn gì lại quan trọng
Côn trùng là một cái túi chứa thứ nó vừa ăn. Con sâu nuôi trong cám ẩm mốc mang theo cả nấm mốc đó vào bụng chim. Con sâu nuôi trong cám sạch có rau tươi thì mang theo nước và vitamin.
Đây gọi là "nạp ruột" — cho côn trùng ăn thứ tốt trước khi cho chim ăn, thường là 12 đến 24 giờ trước. Với người nuôi chim, đó là cách rẻ nhất để nâng chất lượng khẩu phần mà không đổi gì khác.
Mua sâu ngoài hàng thì bạn không kiểm soát được phần này. Đó là lý do chính đáng nhất để tự nuôi.
Nuôi sâu quy
Đơn giản hơn dế nhiều, và hợp với người mới.
Cần gì: một khay nhựa nông có nắp thoáng, cám làm nền, và rau củ làm nguồn nước.
Nền: cám gạo, cám mì, bột ngô hoặc yến mạch nghiền, dày khoảng 3–5 cm. Đây vừa là thức ăn vừa là chỗ ở.
Nước: không đổ nước. Đặt vài lát cà rốt, khoai lang, bí hoặc rau cải lên mặt nền. Thay khi bắt đầu khô hoặc mốc. Đây là chỗ hay sai nhất — rau để lâu sinh mốc, và mốc giết cả khay.
Nhiệt độ: ấm thì sâu lớn nhanh, mát thì chậm lại. Khí hậu Việt Nam nói chung là thuận.
Vòng đời: sâu → nhộng → bọ đen → trứng → sâu. Nếu muốn duy trì đàn, tách nhộng ra một khay riêng cho nở thành bọ, và để bọ đẻ trong một khay nền riêng. Nếu chỉ muốn dùng dần thì không cần tách, đàn tự duy trì nhưng chậm hơn.
Cho chim ăn: bắt sâu ra, để riêng trong cám sạch một ngày trước khi cho ăn.
⚠️ Sâu quy nhiều mỡ. Cho vài con mỗi ngày với chim trưởng thành là hợp lý; cho hàng chục con mỗi ngày trong thời gian dài thì chim béo và nóng.
Nuôi dế
Đạm cao hơn, ít mỡ hơn sâu quy, và là thứ chim con cần nhiều nhất. Bù lại nuôi khó hơn và ồn.
Thùng: cao, thành nhẵn để dế không bò ra, nắp lưới thoáng. Dế bò tường rất giỏi nên thành nhám là hỏng.
Chỗ trú: khay giấy đựng trứng xếp đứng. Dế cần bề mặt để bám và chỗ để trốn nhau — thùng trống thì chúng ăn nhau.
Thức ăn: cám gà, cám ngô, rau tươi. Đổ vào khay nông, không rắc lên đáy.
Nước: không để nước hở — dế chết đuối. Dùng bông ẩm trong đĩa, hoặc rau củ, và thay mỗi ngày.
Nhân đàn: đặt một khay đất ẩm hoặc xơ dừa ẩm cho dế cái đẻ, rồi chuyển khay đó sang thùng khác cho nở.
Vệ sinh: dọn xác và phân thường xuyên. Thùng dế bẩn có mùi rất nhanh và sinh mạt.
Bảo quản
Không nuôi được lúc nào thì mua, nhưng dùng trong vài ngày. Sâu mua về nên đổ vào cám sạch và để rau lên, thay vì để nguyên trong hộp bán.
Sâu đông lạnh và sâu khô có bán, tiện nhưng kém hơn: chim nhiều con không nhận, và giá trị dinh dưỡng thấp hơn sâu sống.
Bao nhiêu là đủ
Phụ thuộc loài, và khác nhau rất nhiều:
- Chào mào — vài con mỗi ngày là đủ ở ngày thường, tăng mạnh khi thay lông và khi nuôi con
- Vành khuyên — cần đều, cắt nhỏ
- Họa mi và chích chòe than — cần nhiều hơn hẳn, hằng ngày, và với chích chòe than thì côn trùng là nền chứ không phải phần thưởng
- Cu gáy — không cần, đây là chim ăn hạt
An toàn
Không bắt côn trùng ngoài đồng cho chim ăn nếu khu vực đó có phun thuốc. Đây là đường ngộ độc mà người nuôi ít nghĩ tới, và triệu chứng thường bị nhầm với bệnh.