Thay lông là việc tốn kém nhất mà một con chim làm trong năm. Nó phải dựng lại gần như toàn bộ bộ lông — mà lông chủ yếu là chất đạm — trong khi vẫn phải giữ ấm với một bộ lông đang khuyết.
Nên nếu chỉ nhớ một điều từ bài này thì nhớ điều này: trong mùa thay lông, chim cần ăn tốt hơn và bị làm phiền ít hơn ngày thường.
Nhận ra chim đang thay lông
- lông rụng đều khắp người, không thành mảng trụi ở một chỗ
- có lông tơ mịn bám trên nan lồng và bay trong không khí
- chim ít hót hoặc ngừng hót hẳn
- chim ủ rũ, hay ngủ, ít vận động
- sờ đầu và cổ thấy nhám, có những đầu ống cứng nhô lên dưới lông
Thời điểm thường là sau mùa sinh sản, nhưng ở chim nuôi lồng thì lịch có thể lệch, vì nó phụ thuộc ánh sáng và dinh dưỡng chứ không phụ thuộc lịch của bạn.
Kéo dài thường sáu đến mười tuần. Một con chim rụng lông lai rai quanh năm, không bao giờ có một đợt rõ ràng, là chim có vấn đề về nhịp sinh học hoặc về dinh dưỡng.
Lông mới mọc thế nào
Mỗi chiếc lông mới đi lên từ một cái ống bọc sáp, có mạch máu bên trong. Khi lông đủ dài, ống khô lại và chim rỉa cho vỡ ra, giải phóng lông.
Hai hệ quả thực tế:
Ống lông đang có máu thì rất đau nếu bị gãy, và có thể chảy máu nhiều. Đây là lý do không nên bắt chim, không nên bắt chim đá, và nên hạn chế mọi thứ làm chim bay hoảng trong giai đoạn này.
Chim cần tắm nhiều hơn trong mùa thay lông. Nước làm mềm lớp sáp và giúp lông bung ra dễ. Chim thay lông mà không được tắm thì lông mới bung chậm và lông trông xơ.
Vạch ngang trên lông
Đây là thứ đáng biết vì nó biến một dấu hiệu mờ nhạt thành một bằng chứng đọc được.
Lông mọc dần từng ngày. Nếu có một ngày con chim thiếu ăn, bị căng thẳng nặng, hoặc ốm, thì phần lông mọc trong ngày đó yếu hơn — và nó để lại một vạch ngang mờ cắt qua chiếc lông.
Nhìn thấy nhiều lông có vạch ở cùng một độ cao nghĩa là đã có một sự cố xảy ra vào đúng thời điểm đó. Nó không chữa được sau khi đã xảy ra, nhưng nó cho bạn biết cách nuôi của mình có đứt quãng hay không.
Thức ăn trong mùa thay lông
Tăng đạm. Đây là điểm quan trọng nhất. Tăng côn trùng — sâu quy, dế, cào cào — lên rõ rệt so với ngày thường. Nếu có cám loại đạm cao thì đây là lúc dùng.
Trứng. Lòng đỏ trứng luộc chín, nghiền, cho một lượng nhỏ vài lần mỗi tuần là cách bổ sung đạm phổ biến và rẻ. Bỏ phần thừa sau vài tiếng, nhất là trong ngày nóng.
Hoa quả có màu. Đu đủ, cà rốt hấp, gấc, cà chua. Sắc tố nhóm caroten từ thức ăn góp phần vào màu lông mới. Với chào mào, phần lông đỏ ở tách và ở hậu môn là chỗ dễ thấy tác động nhất.
Canxi và khoáng. Nang mực hoặc bột vỏ sò để sẵn trong lồng.
Nước. Nhiều hơn ngày thường, và thay đều.
Môi trường
Yên tĩnh. Đây không phải lúc mang chim đi dượt, đi thi, hay treo cạnh chim lạ. Căng thẳng trong giai đoạn này in thẳng lên bộ lông.
Ánh sáng đều. Chim ở phòng bật đèn đến khuya có nhịp sáng-tối rối loạn, và đó là một trong những nguyên nhân làm chim thay lông lai rai không dứt điểm. Cho chim một chu kỳ ngày đêm rõ ràng: trùm áo lồng tối, mở sáng.
Tránh gió lùa. Bộ lông đang khuyết giữ nhiệt kém hơn.
Không nhổ lông cho chim. Có người nhổ những chiếc lông cũ để "cho nhanh". Việc đó làm hỏng chân lông và chiếc mọc lại có thể lệch vĩnh viễn.
Sau khi thay lông xong
Chim thường hót trở lại và sung hơn hẳn. Đây là lúc giảm dần đạm về mức thường — giữ mức cao quanh năm thì chim nóng và dễ béo.
Nếu sau đợt thay lông mà bộ lông vẫn xỉn, xơ, hoặc có nhiều lông vạch, thì vấn đề nằm ở cách nuôi trong sáu đến mười tuần vừa rồi, và bạn có cả một năm để chuẩn bị cho đợt sau.