Có một thứ tự mà người nuôi chim non lần đầu hay đảo ngược. Câu hỏi đầu tiên không phải là cho ăn gì hay bón mấy tiếng một lần. Câu hỏi đầu tiên là con chim này có đủ ấm không.
Lý do rất cơ học: chim non chưa tự giữ được thân nhiệt, và dưới một ngưỡng nhất định thì diều gần như ngừng làm việc. Thức ăn nằm lại trong đó, lên men, và con chim chết vì thứ bạn vừa bón cho nó chứ không phải vì đói.
Nhiệt độ cần theo từng giai đoạn
Chim non tự sinh nhiệt kém nhất lúc mới nở, và khả năng đó tăng dần theo lông. Mức cần thiết vì thế giảm dần:
- trần trụi, chưa có lông ống: cần ấm nhất, khoảng nhiệt độ của một cơ thể ấp
- đã nhú lông ống, chưa bung lông: giảm bớt một chút
- đã kín lông, chưa bay: chỉ cần ấm hơn nhiệt độ phòng
- đã bay được: nhiệt độ phòng bình thường, tránh gió lùa
Con số chính xác không quan trọng bằng việc con chim tự nói cho bạn biết, và nó nói bằng tư thế.
Đọc tư thế thay vì đọc nhiệt kế
Lạnh: chim rúc vào giữa tổ, co người lại, run nhẹ, ít đòi ăn. Nếu có nhiều con thì chúng chồng lên nhau thành một đống.
Vừa đủ: chim nằm duỗi thoải mái, thỉnh thoảng cựa, và há mỏ đòi ăn mạnh mẽ khi có động.
Nóng: chim dạt ra sát mép tổ, duỗi cổ, há mỏ thở và có khi giang nhẹ cánh ra hai bên. Đây là dấu hiệu nguy hiểm không kém lạnh, và nó xảy ra nhanh hơn nhiều người tưởng — một cái đèn đặt quá gần có thể làm chim quá nhiệt trong vòng nửa tiếng.
Chim há mỏ thở thì phải xử lý ngay, không phải đợi xem thêm.
Cách ủ
Nguyên tắc chung: đặt nguồn nhiệt lệch về một bên, không phủ đều lên cả tổ.
Làm vậy thì trong hộp có một đầu ấm hơn và một đầu mát hơn, và con chim tự bò về phía nó thấy dễ chịu. Đây là cách chống quá nhiệt tốt hơn mọi cách canh nhiệt độ, vì nó không phụ thuộc vào việc bạn có ở nhà hay không.
Các cách thường dùng:
Đèn sợi đốt công suất nhỏ treo lệch phía trên. Rẻ, dễ điều chỉnh bằng cách nâng hạ. Nhược điểm là ánh sáng suốt đêm; nên dùng bóng toả nhiệt không phát sáng mạnh nếu có.
Túi chườm hoặc chai nước ấm bọc khăn, đặt bên ngoài thành hộp. An toàn, nhưng nguội dần nên phải thay — không dùng được qua đêm nếu không có ai thay.
Thảm sưởi đặt dưới một nửa đáy hộp. Ổn định nhất. Vẫn phải đặt lệch nửa hộp.
Ba điều cần tránh: nguồn nhiệt chạm trực tiếp vào chim; hộp kín không thoát khí; và đặt tổ ở chỗ có gió lùa, kể cả gió quạt gián tiếp.
Ẩm cũng quan trọng
Không khí quá khô — nhất là dưới đèn sợi đốt hoặc trong phòng điều hoà — làm chim non mất nước qua da và làm cám khô dính lại trên mỏ. Một khăn ẩm đặt gần đó, hoặc một bát nước nhỏ trong hộp nhưng ngoài tầm chim, là đủ. Đừng để đáy tổ ẩm ướt, đó lại là chuyện khác.
Ủ ấm trước khi bón, mỗi lần
Điều này đáng nhắc lại vì nó là cái người ta hay bỏ qua khi vội: nếu con chim có vẻ lạnh, ủ ấm trước, đợi nó cựa và đòi ăn, rồi mới bón.
Thời gian chờ thường chỉ mười lăm đến ba mươi phút. Bỏ qua bước đó là cách phổ biến nhất để một con chim non đang yếu chuyển thành một con chim non chết.
Cai nhiệt
Khi chim đã kín lông và bắt đầu nhảy lên mép tổ, hạ nhiệt dần trong vài ngày chứ đừng cắt đột ngột. Rời đèn xa hơn mỗi ngày một chút, và theo dõi tư thế. Nếu chim bắt đầu co lại và rúc, tức là còn sớm.