Lồng bẩn không làm chim ốm ngay. Nó làm chim ốm chậm, bằng cách giữ một mức vi khuẩn và nấm mốc thường trực quanh con chim suốt hai mươi tư giờ. Vì diễn tiến chậm nên người nuôi khó nối được nguyên nhân với hậu quả — và vì thế việc dọn lồng hay bị xếp sau mọi việc khác.
Lịch
Hằng ngày
- thay nước uống, tráng cóng
- bỏ hoa quả thừa và sâu thừa
- thay giấy lót đáy hoặc hót phân
- gạt phân bám trên cầu đậu
Hằng tuần
- rửa cóng nước và cóng cám bằng nước nóng, không chỉ tráng
- cạo cầu đậu
- lau nan lồng, nhất là phần dưới
- giặt áo lồng nếu dùng thường xuyên
Hằng tháng
- tháo rời toàn bộ, rửa, phơi nắng đến khô hẳn
- thay cầu đậu tự nhiên nếu đã mòn hoặc nứt
- kiểm khe lồng và mối nối tìm ký sinh
Với lồng tre và lồng gỗ, phần hằng tháng quan trọng hơn hẳn so với lồng kim loại, vì vật liệu xốp giữ ẩm và giữ bẩn trong thớ.
Bốn chỗ bỏ sót
Một — mặt dưới cầu đậu. Người ta cạo mặt trên vì nhìn thấy phân ở đó. Mặt dưới thì tích bụi cám, lông và ẩm, và đó lại là chỗ ký sinh hay trú.
Hai — mối nối giữa nan và khung. Khe hẹp, giẻ lau không vào được. Cần bàn chải nhỏ. Đây là chỗ mạt đẻ trứng.
Ba — mặt trong cóng nước.
Cóng nước tráng hằng ngày vẫn tích một lớp màng nhớt trên thành. Sờ vào thấy trơn là nó đấy. Lớp màng này là một quần thể vi khuẩn, và tráng nước không lấy đi được — phải chà.
Bốn — rãnh và góc của khay đáy. Chỗ khay gặp thành lồng đọng nước và cám ẩm, và nó khuất tầm nhìn khi lồng đang treo.
Cách rửa
Nước nóng là công cụ chính. Nó lấy đi dầu mỡ từ cám và diệt phần lớn thứ đáng lo, mà không để lại dư lượng hoá chất.
Nếu dùng xà phòng thì dùng loại rửa bát thường, ít mùi, và tráng thật kỹ. Chim nhạy với dư lượng hơn người nhiều.
Những thứ nên tránh: nước tẩy có clo dùng cho lồng gỗ hoặc tre (ngấm vào thớ và bay hơi lâu), nước lau sàn có hương liệu, và mọi loại xịt khử mùi.
Phơi nắng đến khô hoàn toàn là bước quan trọng ngang bước rửa, đặc biệt với lồng tre. Lồng còn ẩm cất vào là mốc.
Trong lúc rửa thì chim ở đâu
Cần một cái lồng thứ hai, dù chỉ là lồng nhỏ đơn giản. Đây là món đáng có trong nhà vì nó còn dùng cho các việc khác: cách ly chim mới mua, cách ly chim ốm, và chở chim đi.
Đừng thả chim ra phòng trong lúc rửa lồng, trừ khi phòng đã đóng kín cửa, tắt quạt trần, che kính và không có mèo.
Cách ly chim mới
Nhân nói về lồng thứ hai: chim mới mua nên nuôi riêng ít nhất hai tuần, ở phòng khác nếu được, dùng cóng riêng và dụng cụ riêng.
Đây là biện pháp phòng bệnh có giá trị cao nhất trong toàn bộ việc nuôi chim, và cũng là biện pháp bị bỏ qua nhiều nhất. Một con chim mang bệnh hô hấp hoặc mang mạt về treo cạnh đàn cũ có thể làm hỏng cả bộ sưu tập trong một tuần.
Rửa tay giữa hai lồng nữa. Nghe quá cẩn thận, nhưng đó là đường lây phổ biến.
Lót đáy dùng gì
Giấy trắng phẳng là lựa chọn thực dụng nhất: rẻ, thay nhanh, và cho bạn đọc được phân — thứ có giá trị chẩn đoán cao nhất trong cả cái lồng.
Cát lót thì hợp lý ở chỗ nó hút ẩm, nhưng nó che mất phân và khi ẩm lâu thì thành ổ nấm. Nếu dùng thì phải thay đều.
Báo cũ dùng được, nhưng mực in làm khó đọc phân và một số loại giấy in nhiều mực không nên để chim mổ vào.