Mạt là một trong những thứ dễ chẩn đoán sai nhất, vì lý do rất đơn giản: ban ngày soi con chim thường không thấy gì. Nhiều loài mạt chỉ bò lên chim vào ban đêm để hút máu rồi rút về khe lồng trước khi trời sáng.
Nên người nuôi nhìn con chim, không thấy con nào, và kết luận là chim không bị mạt — trong khi nó bị đốt mỗi đêm.
Dấu hiệu gợi ý
- chim bồn chồn về đêm: nhảy, lục sục trong lồng khi đáng lẽ đang ngủ
- rỉa và gãi nhiều vào sáng sớm
- lông xơ, gãy ngang, nhất là quanh cổ và dưới cánh
- chim gầy dần dù ăn bình thường
- chim mái đang ấp bỏ tổ
Nếu nuôi nhiều lồng và nhiều con cùng có dấu hiệu một lúc, khả năng là mạt càng cao — nó lan giữa các lồng treo gần nhau.
Cách kiểm chắc chắn
Dùng một tấm vải trắng, phủ kín lồng từ chiều tối. Sáng sớm, trước khi trời sáng hẳn, gỡ khăn ra và soi mặt trong dưới ánh sáng mạnh.
Mạt no máu có màu đỏ nâu và nhỏ như hạt bụi, nhưng chúng di chuyển — đó là thứ phân biệt chúng với bụi bẩn.
Cách thứ hai: soi khe lồng, mối nối nan, và mặt dưới cầu đậu bằng đèn pin vào ban ngày. Tìm những chấm nhỏ tụ thành đám và những vệt bột xám như tro.
Chỗ trú ưa thích là mối nối và đầu nan, chỗ hai thanh gặp nhau, và các rãnh ở đáy lồng. Không phải giữa thanh nan trống trơn.
Vì sao chỉ xử lý con chim là vô ích
Phần lớn thời gian, phần lớn số lượng mạt không ở trên chim. Chúng ở trong lồng. Xịt thuốc lên chim thì diệt được số đang bám trên nó tại thời điểm đó, còn ổ trong khe lồng vẫn nguyên, và đêm sau lại lên.
Đây là lý do người nuôi hay kể "xịt rồi mà mấy hôm sau lại bị".
Xử lý lồng
Đây là phần chính của công việc.
- Tháo rời hết: cầu đậu, cóng, đáy, áo lồng, mọi thứ tháo được.
- Rửa bằng nước thật nóng. Nhiệt là thứ diệt trứng tốt, mà trứng mới là phần khó nhất.
- Chải khe và mối nối bằng bàn chải cứng. Nếu không chải thì nước không vào tới nơi.
- Phơi nắng đến khô hoàn toàn. Lồng tre và gỗ giữ ẩm trong khe, và ẩm là điều kiện tốt cho ổ tiếp theo.
- Áo lồng và khăn phủ giặt nước nóng.
- Thay toàn bộ cầu đậu bằng cành mới nếu là cành cây tự nhiên. Cành cũ có vỏ và có kẽ, không rửa sạch được.
Vệ sinh chỗ treo lồng nữa: móc treo, tường sát lồng, mặt kệ. Mạt bò ra khỏi lồng và trú ở đó.
Xử lý con chim
Phần này nên hỏi người có chuyên môn hoặc cửa hàng chim uy tín, vì liều lượng quan trọng. Nhiều loại thuốc trị ký sinh bán cho gà và bồ câu quá mạnh với chim nhỏ như vành khuyên.
Hai điều nên tránh:
- Không dùng thuốc xịt côn trùng gia dụng lên chim hoặc lên lồng đang có chim. Chúng độc với chim ở nồng độ thấp hơn nhiều so với với người.
- Không phun thuốc trong phòng kín có chim, kể cả phun cho mục đích khác.
Nếu phải xử lý lồng bằng hoá chất, chuyển chim sang lồng khác trước, xử lý lồng, rửa lại, phơi khô hoàn toàn nhiều ngày rồi mới trả chim về.
Phòng
- Không treo lồng mới mua sát lồng đang nuôi trong ít nhất hai tuần. Chim và lồng mua ngoài là đường mạt vào nhà phổ biến nhất.
- Vệ sinh định kỳ, không đợi có dấu hiệu. Mỗi tháng tháo rửa một lần với lồng tre.
- Phơi nắng lồng sau mỗi lần rửa. Nắng và khô là hai thứ mạt ghét nhất.
- Không nhận cành cây từ chuồng gà làm cầu đậu. Đây là con đường hay bị bỏ qua.