Chân chim là bộ phận chịu tải hai mươi tư giờ mỗi ngày. Chim ngủ đứng, ăn đứng, hót đứng. Nên gần như mọi vấn đề ở chân đều truy ngược về cùng một thứ: cái mà nó đứng lên.
Đây là nhóm bệnh chậm. Nó tích tụ hàng tháng, người nuôi không nhận ra, rồi một ngày thấy chân chim sần sùi hoặc thấy chim co một chân liên tục.
Ba biểu hiện hay bị gộp làm một
Khô chân — vảy dày. Vảy trên cẳng chân dựng lên, xù ra thay vì nằm phẳng. Da khô, có khi bong. Đây thường là chuyện tuổi tác, độ ẩm thấp, hoặc ký sinh dưới vảy.
Ké chân. Một cục sần hoặc u cứng ở dưới bàn chân hoặc ở ngón. Đây là tổn thương chịu lực: da bàn chân bị tì đè liên tục vào một điểm, chai lại, rồi nhiễm trùng bên dưới.
Sưng khớp. Khớp phồng lên, chim đau, hay co chân. Nặng hơn hai loại trên và cần khám.
Ba thứ này nhìn qua đều là "chân chim có vấn đề", nhưng nguyên nhân và cách sửa không giống nhau.
Cầu đậu — chỗ hỏng nhiều nhất
Cầu bán kèm lồng thường là một thanh gỗ tròn, nhẵn, đường kính đều nhau suốt chiều dài. Trông sạch sẽ và gọn gàng, và đó chính là vấn đề.
Cầu đều tăm tắp buộc bàn chân chim giữ đúng một tư thế suốt ngày. Cùng một điểm trên gan bàn chân chịu lực liên tục, không bao giờ được nghỉ. Trên cành cây thật, tiết diện thay đổi từng đoạn, chim đổi chỗ đậu là đổi luôn điểm tì.
Cách sửa rẻ và hiệu quả: thay bằng cành cây thật, vỏ còn nguyên hoặc bỏ vỏ, cong vênh tự nhiên. Cành ổi, cành nhãn, cành me là những loại người nuôi hay dùng. Rửa sạch, phơi khô kỹ trước khi cho vào lồng.
Đặt ít nhất hai cầu khác đường kính trong lồng, ở hai độ cao khác nhau.
Cỡ cầu
Cầu quá nhỏ thì móng chim đâm vào chính gan bàn chân mình. Cầu quá to thì chân không quắp được, phải căng ra để giữ, mỏi và trượt.
Mức thường dùng: các ngón trước ôm được khoảng hai phần ba chu vi cầu, đầu ngón không chạm gót. Với chào mào và chích chòe thì cầu quãng ngón tay út; với vành khuyên thì nhỏ hơn.
Đáy lồng và vệ sinh
Ké chân là nhiễm trùng, và nhiễm trùng cần cả tổn thương lẫn vi khuẩn. Cầu bẩn cung cấp phần thứ hai.
Phân khô đóng trên cầu là chuyện hầu như lồng nào cũng có sau vài ngày. Nó cứng, sắc, và bám vào đúng chỗ bàn chân tì xuống. Cạo cầu mỗi tuần, và thay cành mới khi cành đã mòn nhẵn hoặc nứt.
Đáy lồng lót cát dày, ẩm, lâu thay là nguồn thứ hai — nhất là với chim hay xuống đáy.
Vảy dày và ký sinh dưới vảy
Nếu vảy chân dựng lên và dày lên dần, có thể là ký sinh sống dưới lớp vảy. Dấu hiệu gợi ý: vảy trắng xốp như vôi, lan dần, và chim hay rỉa chân.
Không cạo, không bóc. Bóc vảy làm rách da và mở đường cho nhiễm trùng. Đây là trường hợp cần thuốc đúng loại, nên đưa đi khám.
Với chân chỉ khô mà vảy vẫn nằm phẳng: tăng độ ẩm, cho chim tắm đều đặn, và bôi một lớp rất mỏng dầu thực vật lên cẳng chân vài lần một tuần. Đừng bôi dày — dầu bết vào lông và làm chim rỉa liên tục.
Việc cần làm khi phát hiện ké
- Đổi cầu ngay sang cành tự nhiên, nhiều cỡ.
- Vệ sinh lồng kỹ, cạo hết phân bám trên cầu và nan.
- Giữ đáy lồng khô.
- Không tự chích, không tự nặn. Cục ké có nhân cứng, nặn ra chỉ làm nhiễm trùng lan.
- Nếu cục sưng đỏ, nóng, hoặc chim đã bỏ đứng bằng chân đó — đi khám.
Ké phát hiện sớm, đổi cầu, giữ sạch thì nhiều con tự lặn. Ké để nửa năm trên một cái cầu nhựa nhẵn thì không.