Họa mi được xếp vào nhóm chim hót hay nhất trong các loài nuôi lồng ở Việt Nam. Nó cũng là loài phản ứng mạnh nhất với môi trường — và hai chuyện đó liên quan với nhau. Con chim hót để giữ lãnh thổ; một con chim không thấy mình có lãnh thổ ổn định thì không hót.
Nên phần lớn câu hỏi "họa mi không hót phải làm sao" là câu hỏi về chỗ treo lồng, không phải về thức ăn hay thuốc.
Chỗ treo là quyết định quan trọng nhất
Yên tĩnh và ổn định. Họa mi cần một chỗ cố định. Chuyển lồng liên tục là cách chắc chắn nhất để có một con chim im lặng.
Được che một phần. Áo lồng che ba mặt hoặc che hai bên là bình thường với họa mi, kể cả chim đã thuần lâu. Nó không phải chim thích phô ra giữa không gian trống.
Cao ngang tầm mắt trở lên.
Không có mèo, không có chó lảng vảng bên dưới.
Hai con họa mi trống không được nhìn thấy nhau
Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với chào mào và khuyên.
Họa mi trống rất hiếu chiến. Hai con nhìn thấy nhau liên tục sẽ kè nhau cả ngày: xù lông, xoè cánh, lao vào nan. Kết quả là cả hai kiệt sức, sứt trán, và không con nào hót ra hồn.
Cách bố trí đúng: treo cách xa, và có vách chắn tầm nhìn giữa hai lồng. Nghe được nhau thì được — thậm chí có ích, vì nó kích chim hót. Nhìn thấy nhau thì không.
Cũng vì lý do này, không nuôi hai con trống chung một lồng. Không bao giờ.
Thức ăn
Họa mi thiên về ăn côn trùng nhiều hơn chào mào. Khẩu phần nền của người nuôi thường là:
Cám trứng — cám trộn với lòng đỏ trứng, là món cơ bản. Nhiều người tự làm; nếu mua sẵn thì chú ý hạn dùng, vì cám có trứng hỏng nhanh hơn cám thường.
Côn trùng sống — dế, sâu quy, cào cào. Đây là phần quan trọng, không phải phần thưởng. Cho hằng ngày.
Một ít hoa quả — ít hơn nhiều so với chào mào.
Cám trứng để trong lồng cả ngày trong thời tiết nóng ẩm hỏng nhanh. Cho lượng vừa một ngày, và rửa cóng thường xuyên.
Tắm
Họa mi tắm nhiều và tắm mạnh. Khay rộng, nước nông. Sau khi tắm cần chỗ kín gió để rỉa lông.
Nhiều người nuôi để chim tắm trong một lồng tắm riêng rồi chuyển về lồng chính — cách này giữ lồng chính khô, nhưng nó cũng có nghĩa là bắt chim hai lần mỗi ngày tắm, nên chỉ hợp với chim đã thuần và đã quen quy trình.
Vì sao chim ngừng hót
Xếp theo thứ tự hay gặp:
Đang thay lông. Bình thường, kéo dài vài tuần đến vài tháng. Không cần làm gì ngoài nuôi tốt hơn.
Mới đổi chỗ hoặc mới về nhà mới. Có thể im vài tuần đến vài tháng. Kiên nhẫn.
Bị con trống khác ép. Xem lại bố trí lồng.
Chỗ treo có thứ làm nó sợ thường trực — mèo, quạt, cửa ra vào, trẻ con. Con chim ở trạng thái cảnh giác thì không hót.
Ngủ không đủ tối. Đèn phòng bật đến khuya làm rối nhịp sinh học. Trùm áo lồng tối và mở sáng.
Thiếu côn trùng trong khẩu phần. Chim nuôi chỉ bằng cám thường ít lửa.
Chỉ sau khi loại hết những cái trên mới nên nghĩ đến chuyện chim có bệnh.
Về chuyện "căng lửa"
Giới chơi dùng chữ "lửa" để chỉ trạng thái chim sung, hót nhiều, dáng đứng căng. Có rất nhiều mẹo được truyền nhau để ép lửa, gồm cả thức ăn nóng và thuốc.
Cần nói thẳng: những cách ép nhanh thường đổi một đợt căng ngắn lấy một con chim hỏng lâu dài — rối tiêu hoá, thay lông thất thường, và mất lửa hẳn sau đó. Những thứ có tác dụng thật thì chậm và không hấp dẫn: đủ côn trùng, đủ nắng sớm, ngủ đủ tối, chỗ ở ổn định, và thời gian.
Một lưu ý về nguồn chim
Như với mọi loài chim bắt từ tự nhiên, nên tìm hiểu quy định hiện hành về loài được phép nuôi và mua từ nguồn rõ ràng trước khi mang một con chim về.